گروه بویایی

از جمله مهم ‌ترین و پایه‌ای‌ترین مفاهیم در شناخت بهتر رایحه عطرها، شناخت گروه‌های بویایی می‌باشد.
تا کنون ۳۲ گروه بویایی برای تفکیک بهتر عطرها در نظر گرفته شده است که در ۷ خانواده بویایی به نام‌های معطر(Aromatic)، مدیترانه‌ای (Chypre)، مرکباتی (Citrus)، گُل‌دار (Floral)، چوبی (woody)، شرقی (Oriental) و چرمی (Leather) قرار گرفته‌اند.

خانواده بویایی آروماتیک

اولین خانواده بویایی آروماتیک به شش گروه تقسیم می‌شود:

1-1)  گروه آروماتیک یا معطر (Aromatic)

نت های بویایی آروماتیک مجموعه‌ای از گیاهان معطر همچون رُزماری، زیره، هِل، اسطوخودوس، ریحان، جوز هندی، نعناع، ترخون، فلفل سیاه، خِس‌خِس (وِتیوِر)، زنجبیل، خزه بلوط، گل شمعدانی، رُز، مریم گلی، آویشن، گل بهارنارنج، زعفران، گل وانیل، سدر و سیج (Sage از گیاهان ادویه‌ای سبز با بوی تند است که در مناطق گرمسیر رشد می‌کند) را شامل می‌شوند. عطرهای این گروه بویایی رایحه‌ای بسیار تند و تا حدودی تلخ (علف مانند) دارند و این ویژگی سبب شده بیشتر عطرهای مردانه در این گروه جای گیرند و به ندرت عطری ویژه بانوان در این گروه قرار گرفته است.

1-2) گروه معطر آبزی (Aromatic Aquatic)

ترکیبات این گروه شامل آرایه‌های بویایی تازه‌ای نظیر آب دریا، نمک دریایی، برگ پرتقال و علف دریایی در کنار نت‌های آروماتیک می‌باشند که حسی سبز، تلخ و شور مانند آب دریا را تداعی می‌کنند، عطرهای آروماتیک آبی اغلب مردانه بوده و رایحه‌ای نشاط آور دارند.

1-3) گروه معطر سرخسی (Aromatic Fougere)

ریشه نام‌گذاری این گروه بویایی برگرفته از لغت فرانسوی (Fougere) یا فوژه به معنی سرخس می‌باشد. ماده معطر کومارین (Coumarin) که بویی شبیه به وانیل دارد یکی از ترکیبات اصلی سرخس است. پاول پارکوت (Paul Parquet) عطرساز معروف فرانسوی برای اولین بار در تاریخ عطرسازی ماده کومارین را از سرخس استخراج کرد و اولین عطر این گروه بویایی را با نام (Fougere Royal) در سال ۱۸۸۲ میلادی طراحی کرد که توسط خانه عطر قدیمی و معروف هابیگانت (The House Of Houbigant) به دنیای عطر معرفی گردید. کومارین در گیاهانی مانند لوبیای تونکا و یونجه نیز یافت می‌شود. از دیگر ترکیبات گروه آروماتیک سرخسی می‌توان به اسطوخودوس، خزه، شمعدانی و چوب اشاره کرد. عطرهای این گروه اغلب مردانه هستند و رایحه‌ای با طعم تند و کمی تلخ و طبیعتی گرم و کلاسیک دارند.

1-4) گروه معطر میوه‌ای (Aromatic Fruity)

در این گروه نت‌های آروماتیک با میوه‌های تازه ترکیب شده‌اند. نت‌های میوه‌ای مانند سیب سبز، گلابی، انگور، نارگیل، آناناس، توت سفید، توت فرنگی، انگور سیاه، شلیل، هندوانه و هلو در کنار نت‌های معطر، عطرهایی با طراوت و تا حدودی خنک خلق کرده‌اند. تشخیص این گروه کمی سخت است چرا که با تنفس عمیق می‌توان رایحه میوه را احساس کرد.

1-5) گروه معطر سبز (Aromatic Green)

گروه آروماتیک سبز دارای نت‌هایی از چمن، علف، برگ چای، شاهی آبی، برگ صنوبر، برگ بنفشه، برگ انجیر، برگ بامبو و دیگر برگ‌های سبز در کنار ترکیبات آروماتیکی همچون اکالیپتوس، اسطوخودوس، هِل و رزماری است. عطرهای این گروه اغلب خنک، ورزشی و در اکثر موارد مردانه هستند. البته به خاطر تند بودن زیاد به رایحه‌ای گرم شبیه‌اند و بسیار مورد علاقه خانم‌ها می‌باشند.

1-6) گروه معطر ادویه‌ای (Aromatic Spicy)

در این گروه ترکیبی از نت‌های ادویه‌ای شامل دارچین، فلفل سیاه، رازیانه، واسابی، تخم گشنیز، تخم شنبلیله، میخک، فلفل قرمز، زردچوبه، کاری، دانه خردل و سُماق با نت‌های آروماتیک، رایحه‌ای خنک و تازه را خلق می‌کنند.

خانواده بویایی مدیترانه‌ای یا شیپغ

دومین خانواده بویایی مدیترانه‌ای یا شیپغ به سه گروه تقسیم می‌شود:

2-1) گروه مدیترانه‌ای یا شیپغ (Chypre)

شاید توصیف این دسته میان گروه‌های بویایی سخت باشد. این گروه بعد از خلق عطر (Coty Chypre) در سال ۱۹۱۷ به این اسم نامیده شد. کلمه فرانسوی (Chypre) برگرفته از کلمه (Cyprus) یعنی کشور قبرس است. رایحه تند و نافذ گروه (Chypre) به علت وجود ترکیباتی نظیر نعناع هندی، خزه بلوط، ترنج، لیمو شیرین، لیمو ترش، هل، چرم، خِس خِس (وِتیوِر)، گل یاسمین، گل رز، چوب صندل سفید، بُخور، فلفل صورتی و گل لادن است. بوییدن عطرهای این گروه می‌تواند تداعی کننده طبیعت مدیترانه و سواحل قبرس باشد.

2-2) گروه مدیترانه‌ای گُل‌دار (Chypre Floral)

در این گروه ترکیب رایحه گل‌هایی نظیر گل یخ، گل یاس، گل بهارنارنج، گل بنفشه، گل زنبق، گل نرگس، گل مریم، گل همیشه بهار، گل میخک و گل وانیل در کنار نت‌های تند و نافذ گروه شیپغ تداعی کننده بویی مدیترانه‌ای از این گروه است.

2-3) گروه مدیترانه‌ای میوه‌ای (Chypre Fruity)

این گروه ترکیبی معطر و بی نقص از میوه‌هایی نظیر هلو، زرد آلو، آلو، طالبی، انار، گلابی، توت فرنگی، موز، سیب سرخ و تمشک در کنار نت‌های اصلی گروه مدیترانه‌ای می‌باشد.

خانواده بویایی مرکباتی

سومین خانواده بویایی مرکباتی به سه گروه تقسیم می‌شود:

3-1) گروه مرکباتی (Citrus)

رایحه‌های مرکباتی، قدیمی و بسیار فراوان هستند. در عطرهای این گروه مواد اولیه اصلی مرکبات و میوه‌ها مانند: ترنج، پرتقال، گریپ فروت، پرتقال توسرخ، نارنج، لیمو ترش، لیمو شیرین، نارنگی، نارنگی یافا (کلمانتین)، پرتقال ماندارین (نوعی نارنگی)، بالنگ، پورنج یا کامکوات، پوملو یا دارابی و بکرایی به همراه دیگر ترکیبات معطر، چوبی و نت‌های بویایی تارت (ترش و کمی تلخ) نظیر پوست لیمو، عنبر و چوب گایاک برای ساخت رایحه‌های مردانه و با تلفیقی از نت‌های گلی از قبیل گل فریزیا سفید، مریم گلی، گل گاردنیا و گل آویشن برای ساخت رایحه‌های زنانه به کار می‌روند.

3-2) مرکباتی معطر (Citrus Aromatic)

ترکیبات مرکباتی معطر در حقیقت ترکیبی از مرکبات و گیاهان معطری نظیر ریحان، لوبیای تونکا، برگ مریم گلی، برگ لیمو، چوب شیرین بیان، برگ زیتون، هِل، خیار، برگ بنفشه، زنجبیل، تخم گشنیز، دارچین، تمر هندی، برگ ارس، گیاه رازیانه، گیاه باریجه، بادیان ستاره‌ای، عود، برگ درخت چای، برگ نارنج، رزماری، زیره، نعناع و آویشن می‌باشند.

3-3) مرکباتی خوراکی (Citrus Gourmand)

رایحه‌های این گروه بویایی علاوه بر ترکیبات مرکباتی حاوی نت‌های بویایی خوراکی مانند: وانیل، کارامل، نارگیل، عنبه، شکلات سفید، شکلات تلخ، ماست، کره، خرمای پیارم، پاپ کورن، بیسکوئیت، بستنی، کوکی، عسل، خامه، قند و برخی گل‌ها با رایحه شیرین نظیر گل یاس، گل ارکیده، گل وانیل، گل یاسمن، گل مریم و گل بهارنارنج می‌باشند.

خانواده بویایی گل‌دار

چهارمین خانواده بویایی گل‌دار بزرگترین خانواده از گروه‌های بویایی عطرها می‌باشد و به هفت گروه تقسیم می‌شود:

4-1) گروه گُل‌دار (Floral)

عطرهای گروه گل‌دار در نت پایه و اصلی خود شامل انواع گل‌ها و شکوفه‌ها از قبیل گل یخ، یاس، گل بهارنارنج، بنفشه، زنبق، نرگس، مریم، گل همیشه بهار، ارکیده، یلانگ یلانگ، سوسن، گل زعفران، رز، نیلوفر، گل صد تومانی، مگنولیا، فریزیا، شمعدانی، گل آفتاب پرست، گل میخک، گل وانیل و … هستند. به طور معمول بیشتر عطرهای این گروه رایحه‌‌‌‌‌ای زنانه دارند.

4-2) گروه گُل‌دار آلدهیدی (Floral Aldehiyde)

ترکیبات آلدهیدی رایحه‌ای صابونی، چرب، مومی (بوی شمعی که تازه خاموش شده) و تا حدودی شبیه به بوی تازگی وسایل برقی نو دارند و از منابع طبیعی و مصنوعی به دست می‌آیند. آلدهیدها از ابتدای قرن بیستم در صنعت عطرسازی جهت خلق رایحه‌ای متفاوت استفاده می‌شدند اما ساخت رایحه نامبر فایو شنل No 5 Parfum Chanel توسط ارنست بو (Ernest Beaux) عطرساز فرانسوی در سال 1921 که محبوبیت و افتخارات بسیاری را برای او و مجموعه شنل به همراه داشت سبب شکل‌گیری رسمی گروه بویایی گل‌دار آلدهیدی شد که عطرساز در کنار نت‌های گل‌دار از ترکیبات آلدهیدی نیز جهت طراحی عطری متفاوت استفاده می‌کند.

4-3) گروه گُل‌دار آبزی (Floral Aquatic)

ترکیبات این گروه شامل نت‌های بویایی تازه‌ای نظیر آب دریا، نمک دریایی، علف و گیاهان دریایی در کنار نت‌های گل‌دار می‌باشند که حسی با طبیعت خنک و طعم شیرین، کمی تلخ و شور مانند آب دریا را تداعی می‌کنند. عطرهای گل‌دار آبزی اغلب زنانه و یا مشترک هستند.

4-4) گروه گُل‌دار میوه‌ای (Floral fruity)

در این گروه نت‌های گل‌دار با میوه‌ها ترکیب شده‌اند. نت‌های میوه‌ای مانند سیب سبز، سیب قرمز، انار، انجیر، آناناس، گلابی، انگور سیاه، شلیل، موز، هندوانه، هلو و… در کنار نت‌های گل‌دار، عطرهایی با طراوت خلق کرده‌اند. اولین عطرهای این گروه بویایی به طور رسمی در ابتدای سال 1990 به بازار عرضه شدند و با توجه به استقبال جوانان، طراحی این قبیل رایحه‌ها رو به افزایش است.

4-5) گروه گُل‌دار میوه‌ای خوراکی (Floral Fruity Gourmand)

رایحه‌های این گروه بویایی علاوه بر ترکیبات گل‌دار حاوی نت‌های بویایی میوه‌ای و خوراکی مانند: وانیل، کارامل، نارگیل، عنبه، شکلات سفید، شکلات تلخ، ماست، کره، خرمای پیارم، پاپ کورن، بیسکوئیت، بستنی، کوکی، عسل، خامه، قند، سیب، آناناس، گلابی، انگور، هلو، گیلاس، آلبالو، آلو و زردآلو می‌باشند و به دلیل طیف بسیار زیاد نت‌های خوراکی به‌طور مداوم در حال گسترش هستند.

4-6) گروه گُل‌دار سبز (Floral Green)

این گروه شامل نت‌های سبز نظیر چمن، علف، برگ چای، شاهی آبی، برگ صنوبر، برگ بنفشه، برگ انجیر، برگ بامبو و دیگر برگ‌های سبز در کنار ترکیبات گل‌دار است. عطرهای این گروه اغلب طبیعت خنک و ملایم و طعم شیرین و تند دارند.

4-7) گروه گُل‌دار چوبی مُشک‌دار (Floral Woody Musk)

حضور ترکیبات چوبی و مُشک‌دار نظیر صندل، سدر، گایاک، خِس خِس، مشک خُتَن، مشک سیوِت و مشک سفید در کنار نت‌های گل‌دار سبب نافذتر شدن رایحه خوش گل‌ها و افزایش پخش و ماندگاری عطرهای این گروه بویایی شده است.

خانواده بویایی شرقی

پنجمین خانواده بویایی شرقی که طی سال‌های اخیر به دلیل استقبال کشورهای خاورمیانه با افزایش تولید عطر در این خانواده روبرو هستیم، به شش گروه تقسیم می‌شود:

5-1) گروه شرقی (Oriental)

گروه رایحه‌های شرقی با عطر عنبَر که بویی مسحور کننده، گرم و خاص دارد، یکی از مهم‌ترین گروه‌های بویایی به شمار می‌آید. در ساختار عطرهای شرقی، نت‌های پایه‌ای گرم و محرکی همچون مشک، شیر و وانیل در کنار چوب و رِزین‌های خاص استفاده می‌شوند. این نت‌ها در این گروه به طور معمول با ادویه‌ها و عودها ترکیب می‌شوند و بویی گرم، دلپذیر و محرک را خلق می‌کنند.

5-2) گروه شرقی گُل‌دار (Oriental Floral)

عطرهای این گروه علاوه بر ترکیبات شرقی حاوی نت‌های گل‌دار از قبیل گل یخ، یاس، گل بهارنارنج، بنفشه، زنبق، نرگس، مریم، ارکیده، یلانگ یلانگ، سوسن، گل زعفران، رُز، نیلوفر، گل صد تومانی، مگنولیا، فریزیا، شمعدانی، گل میخک و گل وانیل می‌باشند و به‌طور معمول عطرهای این گروه، رایحه‌‌‌‌‌ای با طبیعت گرم و طعم شیرین و کمی تند دارند.

5-3) گروه شرقی سرخسی (Oriental Fougere)

در ترکیب عطرهای این گروه علاوه بر نت‌های شرقی از رُزماری، اسطوخودوس، خزه بلوط و کومارین نیز استفاده شده است، رایحه عطرهای این گروه به طور معمول طبیعتی گرم و طعمی شیرین، تند و تلخ دارند.

5-4) گروه شرقی ادویه‌ای (Oriental Spicy)

عطرهای این گروه با ترکیبی از نت‌های ادویه‌ای شامل دارچین، فلفل سیاه، رازیانه، تخم گشنیز، تخم شنبلیله، میخک، فلفل قرمز، زردچوبه، دانه خردل و جوز هندی در کنار نت‌های شرقی خلق می‌شوند و رایحه‌ای با طبیعت گرم و طعم تند، تلخ و شیرین را به جا می‌گذارند.

5-5) گروه شرقی وانیلی (Oriental Vanilla)

برای خلق رایحه‌های این گروه بویایی ترکیبی از نت‌های وانیلی نظیر کارامل، شکلات، وانیل، بادام و عسل در کنار ترکیبات شرقی قرار می‌گیرند و به طور معمول عطری با طبیعت گرم و طعم شیرین و تلخ را پدید می‌آورند.

5-6) گروه شرقی چوبی (Oriental Woody)

حضور ترکیبات چوبی نظیر صندل، سدر، گایاک و خس خس در کنار نت‌های شرقی عطرهایی با طبیعت گرم یا ملایم و طعم شیرین، تلخ و تند می‌آفرینند.

خانواده بویایی چوبی

ششمین خانواده بویایی چوبی به شش گروه تقسیم می‌شود:

6-1) گروه چوبی (Woody)

عطرهای این گروه بویایی در قلب خود حاوی نت‌های چوبی هستند، ترکیباتی نظیر چوب صندل و رایحه‌های تند همچون سدر و خِس‌خِس (وِتیوِر) در کنار مواد رزینی و صمغی رایحه‌های خاصی را خلق می‌کنند که به طور معمول طبیعتی خنک یا ملایم و طعمی تند، تلخ و کمی شیرین دارند.

6-2) گروه چوبی آبزی (Woody Aquatic)

تولید عطرهای این گروه بر پایه ترکیب نت‌های آبزی نظیر آب دریا، نمک دریایی و گیاهان دریایی به همراه ترکیبات چوبی می‌باشند که در اکثر موارد رایحه‌ای با طبیعت خنک و طعم شیرین، تند و شور مانند آب دریا را تداعی می‌کنند.

6-3) گروه چوبی معطر (Woody Aromatic)

در این گروه گیاهان معطری نظیر ریحان، برگ مریم گلی، برگ لیمو، برگ زیتون، هِل، برگ بنفشه، زنجبیل، دارچین، برگ اُرُس، گیاه رازیانه، گیاه باریجه، بادیان ستاره‌ای، برگ درخت چای، برگ نارنج، رُزماری، زیره، نعناع و آویشن در کنار نت‌های چوبی خالق رایحه‌هایی جذاب هستند که به دلیل تنوع طبیعت نت‌های معطر و چوبی می‌توان حس خنکی، ملایم و حتی گرما را از عطرهای این گروه دریافت، که اغلب با طعم تند، شیرین و تلخ همراه هستند. بیشتر عطرهای این گروه مردانه یا مشترک می‌باشند.

6-4) گروه چوبی مدیترانه‌ای (Woody Chypre)

وجود ترکیبات مدیترانه‌ای نظیر نعناع هندی، خزه بلوط، ترنج، لیمو شیرین، لیمو ترش، هل، چرم، خِس‌خِس (وِتیوِر)، گل یاسمین، گل رز، چوب صندل سفید، بُخور، فلفل صورتی و گل لادن در کنار نت‌های چوبی عطرهای این گروه را پدید می‌آورند.

6-5) گروه چوبی گُل‌دار مُشک‌دار (Woody Floral Musk)

ترکیبات چوبی عطرهای این گروه در کنار نت‌های گل‌دار نظیر گل زعفران، رز، نیلوفر، مگنولیا، فریزیا، شمعدانی، گل میخک و همچنین نت‌های نافذ مُشک‌دار از قبیل مُشک ختن، مُشک سیوت و مُشک سفید خودنمایی می‌کنند.

6-6) گروه چوبی ادویه‌ای (Woody Spicy)

عطرهای این گروه از ترکیب نت‌های ادویه‌ای نظیر فلفل سیاه، رازیانه، میخک، فلفل قرمز، زردچوبه، دانه خردل و جوز هندی همراه با نت‌های چوبی پدید می‌آیند. در این گروه نیز به دلیل تنوع طبیعت نت‌های ادویه‌ای و چوبی می‌توان خنکی، ملایم و حتی گرما را از عطرهای این گروه حس کرد، که اغلب با طعم تند، شیرین و تلخ همراه هستند. بیشتر عطرهای این گروه مردانه یا مشترک می‌باشند.

هفتمین خانواده بویایی چرمی تاکنون تنها به یک گروه تقسیم شده است و در بر گیرنده طیف وسیعی از رایحه‌ها نظیر گل‌دار، دودی، مخملی و تارت (ترش و کمی تلخ) می‌باشد. معطر کردن چرم در حقیقت به منظور از بین بردن رایحه ناپسند محصولات چرمی که بیشتر ناشی از بوی مدفوع، ادرار و خون حیوانات است انجام می‌گرفت. این حرفه نیز یکی از شاخص‌های شروع عطرسازی در دوران باستان بوده است.

خانواده بویایی چرمی

رایحه‌های این گروه بویایی حاوی ترکیباتی نظیر چرم، عود، مشک، عنبر سائل، صندل سرخ، صندل سفید، چوب سدر و جیر (چرم مخمل نما) می‌باشد، عطرهای چرمی به دلیل کمیاب بودن مواد اولیه، استخراج سخت و بوی خاص می‌توانند بسیار گران قیمت باشند. برای نمونه می‌توان به عطر توسکان لدر Tuscan leather از برند تام فورد و عطرهای Italian Leather  و Irish Leather از برند MEMO PARIS اشاره کرد.